FAQ Register van Wetsovertreders

Wat is het Nationaal register van wetsovertreders?

Dit register is een openbaar register van politieke bestuurders onder wiens verantwoordelijkheid wetsovertredingen van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob), de Archiefwet en de Wet hergebruik overheidsinformatie(Who) plaatsvinden. Het register is een goede maar niet uitputtende, goed gedocumenteerde collectie van overtredingen. Zo is precies inzichtelijk welke bestuurder, welke politieke partij of welk bestuursorgaan wetsovertredingen begaan.

Wie komen er precies in het register?

In het register komen de echt verantwoordelijken en niet willekeurige ambtenaren. Het moet gaan om bestuurders, gezagsdragers of om preciezer te zijn: een public official. Voor die definitie houden we het VN-verdrag tegen corruptie aan. Daar staat in artikel 2 (onder a) dat helder gedefinieerd:

“Public official” shall mean:

  • (i) any person holding a legislative, executive, administrative or judicial office of a State Party, whether appointed or elected, whether permanent or temporary, whether paid or unpaid, irrespective of that person’s seniority;

  • (ii) any other person who performs a public function, including for a public agency or public enterprise, or provides a public service, as defined in the domestic law of the State Party and as applied in the pertinent area of law of that State Party;

  • (iii) any other person defined as a “public official” in the domestic law of a State Party. However, for the purpose of some specific measures contained in chapter II of this Convention, “public official” may mean any person who performs a public function or provides a public service as defined in the domestic law of the State Party and as applied in the pertinent area of law of that State Party;

Wanneer komt een overtreding in het register?

Alleen die overtredingen worden opgenomen, waarbij de wetsovertreding hard is aangetoond doormiddel van stukken, een uitspraak van een bezwaarschriftencommissie, definitieve uitspraak van een rechtbank, Raad van State of Europees Hof voor de Rechten van de Mens.

Afhankelijk van de situatie zal de bestuurder een andere registratie krijgen. Bij een eigen vaststelling of een uitspraak van een bezwaarschriftencommissie krijgt de registratie het label ‘overtreding’ bij een vaststelling door een rechter is het label ‘rechterlijk oordeel’.

Om een eerlijk register op te bouwen bestuderen we alleen zaken rond Wob-verzoeken of hergebruik-verzoeken die na 31 december 2016 zijn ingediend. Zo weet de bestuurder en de rechtzoekende burger exact waar ze aan toe zijn. Het doel is ook niet negatief, maar juist een uitnodiging voor bestuurders om zich wel aan de wet te houden.

Aan wat voor overtredingen moet ik dan denken?

Dat kan van alles zijn als het maar in strijd met de wet is, maar veel voorkomende overtredingen zijn de termijnen in de wet negeren, informatie achterhouden die wel openbaar hoort te zijn, het niet op orde hebben van archieven of het schenden van de algemene beginselen van behoorlijk bestuur.

Een voorbeeld van een bestuurder die in het register zou komen als het in 2016 al had gedraaid is de baas van het Openbaar Ministerie Herman Bolhaar. Hij ontving een relatief simpel, maar belangrijk Wob-verzoek op 22 februari 2016. Ondanks telefoontjes en een klacht kwam er geen besluit. Na een bezwaarschrift in oktober volgde een gegrondverklaring en de toezegging uiterlijk 30 november 2016. Dat is een duidelijk overtreding, want er had al in april een besluit moeten liggen. Maar Bolhaar maakt het nog gekker. Ook 30 november 2016 kwam en ging. Er ligt nog geen besluit. Nu moet de zaak naar de rechter en zou dat een tweede overtreding zijn: het niet uitvoeren van een beslissing op bezwaar. Was het register actief geweest dan is Bolhaar hard op weg naar de Three-strikes-status.

Waarom een register?

Het valt op dat sommige overheden buitengewoon netjes zijn in het beantwoorden van legitieme verzoeken. Maar sommige bestuurders maken er geen punt van de wet strikt na te leven. Dat is best bijzonder voor overheden die vaak regels opleggen en handhaven. Juist bestuurders horen hier scherp op te zijn. Ook kan het met de voortschrijdende technologie niet zijn dat het zoeken naar documenten nog lang duurt. Het register helpt om een beter beeld te krijgen en ook het beeld rond de kwaliteiten van een bestuurder compleet te maken.

Is een termijnoverschrijding niet wat flauw om over te zeuren?

Om een publiek debat te kunnen voeren heb je informatie nodig. Als die niet komt of het duurt extreem lang dan heb je er vaak niet veel meer aan. Het is soms tactiek om te laat te beslissen en daarmee de burger buiten spel te zetten. Het is niet zomaar gezeur dus.

Wie te laat is met een belastingaangifte, een betaling bij de belastingen kan ook niet zeggen dat het flauw is. Zelfs als het heffingen betreft over geld dat nog niets eens verdiend is. Wie iets te laat is met het indienen van een bezwaarschrift bij de overheid of een beroepsschrift heeft zijn rechten verspeeld. Dan wordt de wet strikt gehandhaafd. In zo’n stelsel is het ingewikkeld om dan opeens maanden te laat antwoord te krijgen op een verzoek van de burger.

Het kan toch dat informatie niet te vinden is?

Eigenlijk kan dat niet bij een overheid. De archiefwet verplicht de overheid fatsoenlijke archieven te maken waar je snel in kunt zoeken. Ook leven we in een tijd van digitalisering. Het vinden mag dus geen probleem vormen. Daarom valt ook de Archiefwet onder het register. Wordt een overheid door de Archiefinspectie op de vingers getikt dan kan ook dat een overtreding zijn.

Wat gebeurt er als een bestuurder (public official) vaker de wet overtreedt?

Wie bij herhaling in het register voorkomt zal na drie keer de ‘Three Strikes’-status krijgen, na tien keer de ‘Draaideur’-status krijgen en in het onwaarschijnlijke geval dat er meer dan 25 wetsovertredingen geregistreerd zijn krijgt de bestuurder de ‘Totaal disrespect voor de wet’-status. Maar in een samenleving van eerlijke bestuurders is het niet echt voorstelbaar dat dit ooit zal gebeuren.

Ik werk voor Wikipedia of een ander medium. Mag ik de informatie gebruiken?

Ja.

Kan ik helpen?

Jazeker! We horen graag van goed gedocumenteerde voorbeelden van wetsovertredingen. Voorwaarde is wel dat het verzoeken moeten betreffen die vanaf 1 januari 2017 zijn gedaan. Het zal dus wel even duren voor de eerste overtredingen ontstaan. Voor een correct register willen we wel harde onderbouwing zien, want het register moet natuurlijk wel correct zijn.

Ik ben bestuurder (public official), ik weet dat het niet goed zit. Wat kan ik doen?

Wie juist wel aan de wet wil voldoen maar problemen heeft, moet de burger informeren over die problemen. Wees daar open over en veel mensen willen ongetwijfeld helpen. Mensen die oprecht en toetsbaar werken aan beterschap kunnen een half jaar lang de gedoogstatus krijgen. Dat is een moreel contract, waarin de bestuurder werkt aan verbetering. Het is geen vrijbrief om dan maar de wet te overtreden, maar wel een adempauze om echt iets te verbeteren.

Meedoen? [email protected]

Be Sociable, Share!