OPINIE – Donner valt de Wob aan

Het is des Donners om, wanneer hij iets echt wil, dat aan te kondigen in het hol van de leeuw. Op 3 mei presenteerde hij zich met een lezing op de Dag van de Persvrijheid als de Sloper van de Wob.Niet bot, maar eloquent, humorvol en geserreerd lanceerde hij daar proefballonnetjes van het formaat bom. Zo goed verpakt dat het leeuwendeel van de aanwezigen een wake up call nodig hadden om zelfs maar in aanzet te begrijpen wat hij aankondigde. De ware reikwijdte van zijn woorden moest, in de woorden van de minister zelf, eerst nog inzinken bij de aanwezigen.

De paar honderd op de Dag van de Persvrijheid aanwezige democratie-waakhonden klapten voor de Sloper van de Wob, waardeerden zijn speech. Tikje provocerend misschien, erg Donneriaans misschien, maar waardering alom. De minister genoot zichtbaar van het gemak waarmee de waakhonden hem de ruimte gaven.

Die IJslandse, Birgitta Jonsdottir, eregast op de Dag voor de Persvrijheid, parlementslid en net als Rob Gonggrijp een van de via Twitter/WikiLeaks vervolgden, was flabbergasted. Ze kon echt niet snappen dat een zaal vol journalisten een minister ongestraft zo te keer liet gaan.

De essentie van Donners aanval omvat zes beloften

  • Geen verbetering van de bezwaarprocedure. Dus geen Wob Autoriteit, geen onafhankelijk bezwaarlichaam met bindende bevoegdheden; gewoon geen verandering aan de krakkemikkige constructie met hoor- een bezwaarcommissies. Geen enkele boodschap aan het internationaal steeds meer achterhaalde van onze schimmige niet serieuze bestuurlijke heroverweging;
  • Geen bredere werking voor de Wob dan sec inzake bestuursorgaan. Dus geen follow the money, geen uitbreiding naar alle organen gefinancierd met publieke middelen zoals alle onderwijs- en zorginstellingen, alle publiek-private partijen bijvoorbeeld in vervoer- en nuts-sectoren, en alle service organisaties zoals VNG en IPO;
  • Geen ondertekening van het Tromso verdrag. Geen enkele ambitie om dit ooit op voorspraak van NL ontstane verdrag te gaan tekenen. Donneriaans: Ondertekenen niet nodig want we voldoen al aan vele punten in dat verdrag;
  • Wel beperken van de reikwijdte van de Wob: beleidsvoorbereiding. Uitholling van artikel 1 van de Wob dat expliciet spreekt over toegang tot beleidsvoorbereiding. Of hij dit wil door artikel 1 aan te pakken, dan wel door artikel 11, zie volgende punt, op te rekken of een mix of via amper traceerbare uitvoeringsprotocollen is onduidelijk;
  • Wel oprekken van weigeren gebaseerd op intern beraad en pers, beleidsopvattingen. Informatie mag openbaar worden vanaf besluitvorming; voor de fasen daarvoor dient de beleidsintimiteit gerespecteerd te worden;
  • Wel aanpak van ‘oneigenlijk’ gebruik van de Wob. Te vaak wordt in de ogen van Donner de Wob gebruikt om een schot hagel te lossen in de hoop iets te vangen. Hij doelde hier expliciet op wat in de ambtelijke wandelgangen genoemd wordt: De Wob faciliteert luie journalistiek. De voorbeelden die daarbij veelvuldig circuleren, verkeersboetes en wapenvergunningen hebben echter niets met journalistiek van doen. Maar dan nog: Gelet op het recht op toegang is het juridisch heel moeilijk om te komen tot een markering van oneigenlijk gebruik van de Wob. Duidelijk werd dat de minister denkt in de richting van versmallen ontvankelijkheid, proportionaliteitstoets, drempels, maximeren aantal verzoeken per eiser, maximeren omvang per verzoek, enz. Wat er eind mei uit de hoge zal komen is ongewis;

De tegenaanval

Eind mei gaat er een brief van Donner naar de Tweede Kamer met daarin aanvallens zoals hiervoor geformuleerd. Daarom is het goed om nu alvast ondergrenzen of eisen te formuleren:

  1. Geen verslechteringen, noch in Wob wettekst noch in uitvoering. Geen inperking van artikel 1: Beleidsvoorbereiding moet onder de Wob toegankelijk blijven. Geen verzwaring artikel en 10.2.g.; geen verzwaring van weigeren via intern beraad, persoonlijke beleidsopvattingen en onevenredig nadeel. Geen nieuwe of zwaardere drempels: geen ontvankelijkheids- of proportionaliteitstoets [zit al in Awb], geen definitie en uitsluiting van oneigenlijk gebruik [o.i.d.], geen maximeringen, noch per eiser noch per verzoek;
  2. Alle publiek gefinancierde organisaties onder de Wob. Dus niet alleen bestuursorganen, maar zeker ook alle verzelfstandigde organen. Geen uitzondering voor religieuze onderwijs-, zorginstellingen;
  3. Oprichting van de Wob-autoriteit – De onafhankelijke en bindende Wob-bezwaarinstantie. Vervangt huidige hoor- en bezwaarpraktijk. Eén landelijke autoriteit voor landelijke organen en per arrondissement afdelingen voor organen van of vallend onder lagere overheden;
  4. Versterking van de Wob-afhandeling. Meer Wob-ambtenaren, eerste en tweede lijn. Minstens 3-4x zoveel opleiding voor Wob-ambtenaren op batchelor niveau. Betere mandatering voor Wob-ambtenaren;
  5. Relatieve weigergronden – aangepast aan jurisprudentie en gesynchroniseerd. Het stelsel van absolute en relatieve weigergronden en beperkingen vervangen door één nieuw stelsel van relatieve weigergronden;
  6. Het noodzakelijkheidsbeginsel. Verzwaring van het public interest test cq het algemeen belang met de recente Hongaarse EHRM uitspraak die noodzakelijkheid tot weigeren invoert als overkoepelend verstrek-criterium;
  7. Ondertekenen Verdrag van Tromso. Nederland is in Raad van Europa initiatiefnemer voor dit verdrag en heeft nu anderhalf jaar nadat het gereed is nog niet ondertekend;
  8. Geen Wob-behandelkosten – Het democratie controlerende belang moet altijd gratis. Wob-gebruikers vallend onder deze categorie: o.a. journalisten, belangbehartigers en indivi-duen. Journalisten hier in de breedste definitie dus inclusief freelancers, bloggers enz. Bij dit gebruik dient het algemeen belang gezien te worden als een het individualiseerbare eigen belang overtreffend gegeven;
  9. Notificatie of registratie van alle bij en onder organen berustende documenten. Plus archiefvoering op het niveau dat de Archiefwet voorschrijft.

Roger Vleugels / Docent en juridisch adviseur Wob

1 reactie op OPINIE – Donner valt de Wob aan

  1. Onwil om zaken meer in de openbaarheid te brengen is een kwestie van cultuur en het feit dat veel ambtenaren en politici, waarvan sommige het niveau van ambtenaar niet zijn ontstegen, niet doorhebben of niet willen weten dat de overheid niet van hun is maar van ons allemaal.

    Maar dat is het niet alleen. Het is ook een kwestie van symptomen en oorzaken op een ander terrein. Dat de kosten van het behandelen van de aanvragen af en toe aan de hoge kant liggen is een symptoom die niet wordt veroorzaakt door de vragers maar door degenen die de vragen moeten beantwoorden. De oorzaak heeft te maken met de kwaliteit van de informatiehuishouding.

    Wanneer overheden deze beter op orde hebben is de gevraagde informatie wel snel en eenvoudig beschikbaar waardoor kosten echt wel meevallen. Niet alleen de vragers hebben baat bij een informatiehuishouding die op orde is de overheden zelf ook.

    Er wordt ook met twee maten gemeten. Iedereen wordt geacht de wet te kennen (en zich daar naar te gedragen). Alleen de burger wat meer dan de overheden. Het belang van een wet als de Archiefwet 1995 cs. wordt in dit soort trajecten ernstig onderschat en door overheden soms gewoon genegeerd.

    En dat terwijl deze de kaders bevat voor een goede informatiehuishouding en de gewenste kwaliteiten van overheidsinformatie zoals authenticiteit, betrouwbaarheid, integriteit, bruikbaarheid, tijdige beschikbaarheid, toegankelijkheid vanaf het moment van ontstaan tot het moment dat het weg mag.

Geef een reactie