Heffen leges voor een Wob mag (toch niet zomaar?) – Gastbijdrage

In een gastbijdrage legt Bart Gossen (jurist bij USG Juristen) uit dat het Hof wel geoordeeld heeft dat het toegestaan is om leges te heffen, maar dat de uitspraak veel vragen oproept en mogelijk niet stand zal houden.

Hof: Leges voor Wob toegestaan

 

In een gastbijdrage legt Bart Gossen (jurist bij USG Juristen) uit dat het Hof wel geoordeeld heeft dat het toegestaan is om leges te heffen, maar dat de uitspraak veel vragen oproept en mogelijk niet stand zal houden.

Op 6 juli 2011 heeft de belastingkamer van Hof Den Haag een opmerkelijk arrest gewezen. In tegenstelling tot diverse rechtbanken is het hof van mening dat het wel degelijk is toegestaan om leges te heffen bij een verzoek op grond van de Wet openbaarheid van bestuur.

Nadat minister Donner recent zijn voornemens met de Wet openbaarheid van bestuur (hierna: Wob)[1] naar buiten heeft gebracht, heeft Hof Den Haag met haar arrest van 6 juli 2011 mogelijk de ontwikkelingen rondom de Wob in een hogere versnelling gebracht of willen brengen.[2] In tegenstelling tot diverse rechtbanken[3] en de wens van de minister[4] vindt het hof dat het afhandelen van een Wob-verzoek beschouwd kan worden als een dienst in de zin van de Gemeentewet waarvoor leges geheven mogen worden. Dat de leges uiteindelijk toch niet betaald hoeven te worden, heeft er mee te maken dat de gemeente Leerdam in strijd met het gelijkheidsbeginsel bij inzage geen leges in rekening brengt, maar bij toezending van diezelfde stukken wel.

De casus

RTL Nieuws verzoekt in 2009 de gemeente Leerdam op grond van de Wob informatie te verstrekken over vergoedingen die zijn verstrekt aan leden van het college van B en W van de gemeente Leerdam. Er zijn documenten verstrekt (PDF).[5]

Met het verstrekken van de gevraagde informatie is een aanslag opgelegd van €1.136,40. De aanslag is opgebouwd uit kopieerkosten en kosten voor zogenaamde naspeuring.[6] Conform de tarieventabel bij de Legesverordening is de aanslag als volgt opgebouwd: 120 x €0,45 = €54 aan kopieerkosten en 48 kwartier x €22,55 = €1.082,40 aan naspeuring. Alleen de kosten voor naspeuring worden bestreden.

Oordeel rechtbank[7]

Ter zitting zijn partijen overeengekomen dat het anonimiseren niet kan worden aangemerkt als naspeuring. De aanslag zou dus in ieder geval worden verminderd met de tijd die aanvankelijk voor het anonimiseren in rekening was gebracht als zijnde naspeuring.

De rechtbank oordeelt dat het recht op openbaarmaking ingevolge de Wob uitsluitend het publieke belang van een goede en democratische bestuursvoering dient. Het doen van naspeuringen ter voldoeningen van een zodanig verzoek zijn dan ook werkzaamheden in het kader van de publieke taakuitoefening en deze werkzaamheden houden niet rechtstreeks en in overheersende mate verband met de dienstverlening ten behoeve van een individualiseerbaar belang. Er is in dit geval geen sprake van een dienst. In de visie van de rechtbank zijn de leges ten onrechte geheven.

De rechtbank wijst erop dat slechts sprake is van een dienst- in de zin van artikel 229, eerste lid, aanhef en onder b van de Gemeentewet – indien het gaat om werkzaamheden die liggen buiten het gebied van de publieke taakuitoefening en rechtstreeks en in overheersende mate verband houden met dienstverlening ten behoeve van een individualiseerbaar belang. De rechtbank verwijst daarbij naar bestendige jurisprudentie van de Hoge Raad.[8]

 

Oordeel gerechtshof

Het hof is van mening dat de naspeuring wel is aan te merken als een dienst. Met de naspeuring is in de visie van het hof sprake van een individualiseerbaar belang aan de zijde van verzoeker bij juist deze informatie. Dat daarna mogelijk gepubliceerd wordt uit of op basis van deze informatie, doet hier volgens het hof niets aan af.

 

Het Hof geeft ook aan dat het bedrag aan in rekening gebrachte leges niet zodanig hoog is dat toegang tot de informatie feitelijk onmogelijk wordt gemaakt. Uiteindelijk oordeelt het hof dat de leges geheven zijn in strijd met het gelijkheidsbeginsel zodat RTL Nieuws de leges toch niet hoeft te betalen.

 

Conclusie

Deze uitspraak is om meerdere redenen opmerkelijk te noemen. Bij het doen van een Wob-verzoek hoeft de verzoeker op grond van artikel 3 lid 3 van de Wob niet te stellen wat zijn belang is bij het verkrijgen van de informatie. Het individualiseerbare belang berust of op een aanname van het Hof – zou bij de publieke omroep anders geoordeeld zijn? – of, dat ligt meer voor de hand, op de derde wet van Newton: actie is reactie. Een actie ondernemen richting een bestuursorgaan (een verzoek indienen) leidt tot een reactie (het handelen van het bestuursorgaan) en dus is er sprake van een individualiseerbaar belang.

 

Een vergelijking met een spraakmakende zaak dringt zich dan op. In 2010 heeft het Hof van Den Bosch de legesheffing bij een identiteitskaart vernietigd.[9] Daarbij is het volgende overwogen:

 

Het Hof is gelet op het voorgaande van oordeel dat het verkrijgen van een Nederlandse identiteitskaart zozeer dienstbaar is aan identificatieplichten die liggen in de sfeer van de publieke taakuitoefening, en zozeer ondergeschikt is aan een individualiseerbaar belang, dat het in behandeling nemen van een aanvraag tot het verstrekken van deze kaart niet meer kan worden aangemerkt als een dienst in de zin van artikel 229, lid 1, onderdeel b van de Gemeentewet.

 

En verderop nog een mooie ‘ten overvloede’:

 

Ten overvloede wijst het Hof er in dit kader op dat de overheersing van het publieke belang bij het bezit van de Nederlandse identiteitskaart met ingang van 1 januari 2010 nog verder is vergroot door (…)

 

Hof Den Haag had qua motivering hieraan een voorbeeld kunnen nemen. De vraag wordt daarbij in het midden gelaten of de uitspraak van Hof Den Bosch stand zal houden.[10] Met de uitspraak van Hof Den Haag is het gissen aangezien de concrete belangenafweging – anders dan slechts de korte vaststelling dat het in overheersende mate een individualiseerbaar belang is – ontbreekt

 

Zolang de Wob nog uitgaat van het principe dat documenten bij openbaarmaking voor een ieder openbaar moeten zijn, is dat al een zeer sterke indicatie dat er geen sprake is van een individualiseerbaar belang, maar een publiek belang. Dat zou al voldoende moeten zijn.

 

Daarnaast kent de Wob met artikel 8 ook een actieve plicht tot openbaarheid waar door het Hof volledig aan voorbij wordt gegaan. Het verzoek is dan wel gedaan, maar uit de wet volgt reeds dat deze gegevens al beschikbaar hadden moeten zijn.

 

Het Hof had ook kunnen vaststellen dat RTL Nieuws diverse geruchtmakende bonnetjesaffaires aan het licht heeft gebracht – uitdrukkelijk wordt de vraag in het midden gelaten of daar in Leerdam ook sprake van is. Zo hebben zij onthullingen gedaan over declaratieschandalen/-affaires bij de politietop, bij gemeentes en bij provincie.[11] Daarover hebben betrokkenen verantwoording moeten afleggen, is regelgeving aangepast en is het toezicht verscherpt. Niet gesteld noch gebleken is dat RTL Nieuws daar een ander belang bij heeft gehad dan inzicht te geven in de besteding van publieke middelen en de verantwoording daarover. Het had in de rede gelegen dat Hof Den Haag daar iets over opgemerkt zou hebben om de conclusie van een overheersend individualiseerbaar belang te onderbouwen.

Ten slotte is deze uitspraak opmerkelijk gelet op de huidige tijdsgeest. Vanuit het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is richting de Tweede Kamer aangegeven dat de Wob in overeenstemming gebracht zal worden met het Verdrag van Tromsø voor wat betreft de kostenbepaling en dat in het wetsvoorstel een bepaling opgenomen zal worden waardoor alleen reproductie- en leveringskosten in rekening gebracht mogen worden. Hoewel het Hof niet kan toetsen aan het Verdrag, fijntjes wordt opgemerkt in r.o. 7.5.3. dat dit verdrag niet is geratificeerd, had Hof Den Haag zich wat uitgebreider moeten uitlaten over de gemoeide belangen bij een Wob-verzoek en met de uitspraak meer duidelijkheid kunnen verschaffen over de overwegingen.

 

Gemeentes die hun Legesverordening consistent toepassen hebben met deze uitspraak een mooie opsteker voor zolang het duurt. De VNG heeft in een persbericht al laten weten niet te gaan adviseren dat gemeentes leges moeten gaan heffen, wel gaat het de modelverordening leges eventueel aanpassen.[12] Het is zaak dat de Wob snel aangepast wordt om aan de discussie over het heffen van leges definitief een einde te maken en werk te gaan maken van het toegankelijk maken van informatie.

 



[1] B. Gossen, ‘Voorstellen Wob gelanceerd’, Juristenweblog.nl 1 juni 2011.

[2] Hof ’s-Gravenhage 6 juli 2011, LJN: BR0373 (RTL Nieuws / gemeente Leerdam).

[3] Rb. Alkmaar 7 april 2011, LJN: BQ1171 en Rb. ‘s-Gravenhage 28 april 2010, LJN: BM4074.

[4] Brief van Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties aan Tweede Kamer, 31 mei 2011, kenmerk: 2011 – 2000 22 47 19, p. 12-13: Om aan alle onduidelijkheid een einde te maken, zal de Wob een bepaling gaan bevatten die stelt dat alleen reproductie- en leveringskosten in rekening mogen worden gebracht.

[5] De betreffende documenten zijn op de website van RTL Nieuws te vinden: <http://nl.sitestat.com/rtl/rt-nl/s?clickout.rtl.actueel.rtlnieuws.files.declaraties/leerdam&ns_type=clickout&ns_url=http://media.rtl.nl/media/actueel/rtlnieuws/2009/declaraties/leerdam.pdf>, geraadpleegd 7 juli 2011.

[6] Naspeuring wordt gedaan in bijvoorbeeld het archief en de registers van de Burgerlijke Stand. Ongeacht het resultaat dient er per kwartier betaald te worden.

[7] Rb. Dordrecht 22 december 2010, LJN: BP0235.

[8] HR 17 april 2009, LJN: BI1253.

[9] Hof Den Bosch 7 oktober 2010, LJN: BN9659 (gratis identiteitskaart).

[10] De conclusie van Advocaat-Generaal C.W.M. van Ballegooijen strekt overigens tot gegrondverklaring van het beroep in cassatie en vernietiging van de uitspraak van het Hof (LJN: BQ4105) nu de identiteitskaart is ingevoerd als reisdocument. Dat is de wettelijke basis en daarmee de primaire functie (9.12). De conclusie is zeer lezenswaardig nu daarin uitgebreid wordt ingegaan op de eis dat de werkzaamheden rechtstreeks en in overheersende mate verband moeten houden met dienstverlening ten behoeve van een individualiseerbaar belang.

[11] Op de website van RTL Nieuws levert zoeken op ‘bonnetjes’ diverse items op. De links verwijzen direct naar enkele items.

[12] VNG 6 juli 2011 <http://www.vng.nl/eCache/DEF/1/09/258.html>, geraadpleegd op 8 juli 2011.

Be Sociable, Share!

5 gedachten over “Heffen leges voor een Wob mag (toch niet zomaar?) – Gastbijdrage

  1. Om e.e.a. in een beter perspectief te plaatsen:
    – De A-G heeft korte metten gemaakt met de uitspraak van het hof Den Bosch inzake de ID-kaarten (in de regel volgt de HR haar adviseur);
    – De actieve openbaarmakingsplicht is van een heel andere orde dan de plicht van informatieverstrekking op verzoek;
    – De tijdgeest is geen relevante rechtsbron.

  2. En Hof Den Bosch oordeelt (http://zoeken.rechtspraak.nl/detailpage.aspx?ljn=BU8432):

    – dat ingevolge artikel 110 van de Grondwet de overheid bij de uitvoering van haar taak openbaarheid dient te betrachten volgens regels bij de wet (dit is geworden de Wob) te stellen
    – dat in de considerans van die wet (de Wob) wordt overwogen dat het gaat om een goede en democratische bestuursvoering
    – dat ingevolge het bepaalde in artikel 2, eerste lid, van de Wob een bestuursorgaan bij de uitvoering van zijn taak in beginsel informatie overeenkomstig deze wet dient te verstrekken en daarbij dient uit te gaan van het algemeen belang van openbaarheid van informatie, en
    – dat een verzoeker om informatie ingevolge de Wob op grond van artikel 3, derde lid, van die wet bij zijn verzoek geen belang behoeft te stellen.

    Gelet op dit een en ander is voor het inwilligen van een verzoek om informatie ingevolge de Wob irrelevant of de verzoeker een individualiseerbaar belang bij die informatie heeft en gaat de Wob er integendeel van uit dat het verstrekken van informatie in alle gevallen het algemeen belang dient. Dat met het verstrekken van informatie ingevolge de Wob steeds ook individualiseerbare belangen worden gediend, staat daarentegen niet vast; er kan integendeel van worden uitgegaan dat sommige (categorieën) verzoekers in het geheel geen individualiseerbaar belang bij de verzochte informatie hebben.

    Gelet op het vorenstaande is het Hof van oordeel dat niet kan worden aangenomen dat verzoeken om informatie ingevolge de Wob naar hun aard in overheersende mate verband houden met individualiseerbare belangen. Het op grond van dergelijke verzoeken verstrekken van informatie is derhalve geen dienst in de zin van artikel 229, eerste lid, onderdeel b, van de Gemeentewet, zodat heffing van leges uit hoofde van die bepaling niet mogelijk is.

Een reactie plaatsen

5 − drie =